Juridisch gezien is Bitcoin het netwerk dat twee partijen (een koper en een verkoper) in staat stelt transacties met elkaar aan te gaan zonder de tussenkomst van een derde (zoals een bank of clearing instelling). De Bitcoin is populair omdat het enkele voordelen biedt ten opzichte van het reguliere betalingssysteem. Zo zijn transacties snel, nagenoeg kostenvrij en anoniem. De nadelen laten zich echter gemakkelijk raden: de aan het systeem inherente anonimiteit leidt tot illegaliteit. De Bitcoin fungeert daarom ook als betaalmiddel voor criminele goederen (denk daarbij aan het kort geleden opgerolde handelsplatform Silk Road), als witwasmiddel voor zwart geld (in mei werd hier nog iemand voor veroordeeld door de rechtbank Rotterdam) en als financieringsmiddel voor illegale groeperingen zoals mogelijkerwijs ook voor IS.

Naast strafrechtelijke risico’s zijn er echter ook financieelrechtelijke risico’s verbonden aan de opkomst van de Bitcoin. Daarbij moet met name gedacht worden aan de risico’s die Bitcoin gebruikers lopen, waarvan er in Nederland naar schatting ruim 16.000 rondlopen. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als het handelsplatform waar jij (crypto)geld aanhoudt failliet gaat? Dat gebruikers van Bitcoin-dienstverlening daadwerkelijk dergelijke risico’s lopen bleek onder andere bij de ondergang van Bitcoin-handelsplatform Mt. Gox.

De toezichthoudende instanties AFM en DNB erkennen deze risico’s maar hebben tegelijkertijd aangegeven dat ze geen toezicht houden op de Bitcoin, omdat de Bitcoin niet onder de Wet Financieel Toezicht (Wft) zou vallen. Ook de European Banking Authority heeft aangegeven dat de Bitcoin niet onder de (Europese) financieelrechtelijke regelgeving valt. In andere woorden: als je gebruik maakt van Bitcoin of Bitcoin-dienstverlening, dan doe je dat op eigen risico.

Na onderzoek ben ik tot de conclusie gekomen dat de Bitcoin zelf inderdaad niet onder de reikwijdte van de Wft valt. Dit is in lijn met wat de AFM en DNB hierover hebben gepubliceerd. Maar dat betekent niet dat Bitcoin-dienstverleners niet onder financiële regelgeving kunnen vallen! Bitcoin-verzekeraars die op de Nederlandse markt actief zijn, vallen namelijk in ieder geval onder de Wft. Maar dit kan ook, onder bepaalde voorwaarden, gelden voor Bitcoin-handelsplatformen, Bitcoin mining pools, Bitcoin-investeringsfondsen, Bitcoin-consultants en Bitcoin-derivatenaanbieders die op de Nederlandse markt actief zijn. Onduidelijk is of de AFM en DNB hiervan op de hoogte zijn. Duidelijk is in ieder geval wel dat er op dit moment een groot aantal Bitcoin-dienstverleners op de Nederlandse markt actief is die, ondanks dat de Wft dat voorschrijft, geen vergunning heeft van de AFM en/of DNB en dus niet onder toezicht staat. Dat is zorgwekkend te noemen. DNB en/of de AFM zullen hun toezichthoudende taak ter harte moeten nemen en vergunningprocedures moeten opstarten voor de relevante Bitcoin-dienstverleners. Dit betekent overigens ook dat de desbetreffende Bitcoin-dienstverleners zich aan de Wft moeten gaan houden.

In een verder reikend perspectief vergt de opkomst van de Bitcoin een duidelijker standpunt van de Nederlandse overheid. Is het misschien niet tijd om de Bitcoin, of cryptovaluta in het algemeen, onder de Wft te laten vallen? Dit zou bijvoorbeeld kunnen door het Wft begrip geldmiddelen uit te breiden met ‘digitaal geld’ waaronder de Bitcoin komt te vallen. Een directe regulering van de Bitcoin op financieelrechtelijk gebied zou mijns inziens een oplossing kunnen zijn voor veel problemen. Aan de ene kant trekt het de Bitcoin uit het grijze gebied en aan de andere kant kunnen de AFM en DNB op die manier de aan de Bitcoin gerelateerde financieelrechtelijke risico’s beheersen.

De populariteit van de Bitcoin is de laatste maanden enorm gestegen nu de koers van de Bitcoin stabiliseert en de Bitcoin door steeds meer en grotere ondernemingen geaccepteerd wordt (Dell, PayPal en Overstock). Daarentegen lijkt de aandacht voor het onderwerp kleiner te worden. Traditionele partijen in het betalingsverkeer lijken ervan uit te gaan (of te hopen) dat de ‘Bitcoin wind’ snel overwaait, maar de groei van het aantal transacties in de Bitcoin doet anders vermoeden. Vooralsnog lijkt de Bitcoin dus bezig aan een, vanuit financieelrechtelijk oogpunt gezien, ongereguleerde opmars. Ten eerste is dit niet in lijn met het recht. Daarnaast is dit, gezien de gestegen populariteit van de Bitcoin en de prominente positie die Nederland gewoonlijk heeft in de financial services, een ongewenste ontwikkeling.

Door: Jaap Vriesendorp

Jaap Vriesendorp schreef zijn masterscriptie aan de faculteit der rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam over de financieelrechtelijk status van de Bitcoin en Bitcoin-dienstverleners. Zijn onderzoek draait met name om de vraag of de AFM en DNB toezicht moeten houden op de Bitcoin en de Bitcoin-dienstverleners, en studeerde hiermee cum laude af. De volledige scriptie is hier te bekijken.

5 REACTIES

  1. > De Bitcoin fungeert daarom ook als betaalmiddel voor criminele goederen
    Criminelen geven vooralsnog de voorkeur aan cash. Dus zullen we cash ook maar reguleren? De kleine markt voor de recreatieve drugsgebruiker heeft alleen maar voordelen. Het schakelt tussenpersonen uit, haalt drugshandel van de straat en bevordert de kwaliteit en vermindert dus het aantal ongevallen als gevolg van drugsgebruik.

    > als witwasmiddel voor zwart geld
    Leg maar es uit, hoe kun je met bitcoin geld witwassen op een manier die niet met cash kan?

    > en als financieringsmiddel voor illegale groeperingen zoals mogelijkerwijs ook voor IS
    Ze gebruiken ook mobiele telefoons, die moeten we dan ook maar verbieden of streng reguleren.

    > Wat gebeurt er bijvoorbeeld als het handelsplatform waar jij (crypto)geld aanhoudt failliet gaat?
    Dan is het weg en je krijgt het niet terug; de essentie van bitcoin is juist dat je je geld in eigen beheer hebt. Daarom zijn niet-transparante exchanges niet zo populair meer. Exchanges die cryptografisch kunnen bewijzen dat ze jouw geld daadwerkelijk in beheer hebben, worden steeds populairder. Of nog beter, exchanges die met multi-signature werken en niet zonder jouw toestemming je geld kunnen verplaatsen, zoals GoCoin.

    Het valt me altijd op de reguleergekkies het nooit hebben over hoe fantastisch regulering en toezicht heeft gewerkt op de financiële markten de afgelopen jaren. Fraude, financiering van terrorisme, witwaspraktijken en allemaal op een schaal waarbij de bitcoinhandel in het niet valt. Niemand zit in de gevangenis en geen toezichthouder is ontslagen. En dat moet bitcoin gaan reguleren?

  2. Nederland bestaat niet meer, het is onderdeel geworden van de megalomane europese unie. De niet democratisch verkozen pyramide, want hebben wij in een referendum aangegeven onderdeel te willen uitmaken van deze geldverslindende en decadente instantie? Als verlengde hiervan moet je dus kijken naar europa. De afm etc. neemt zelf nauwelijks beslissingen meer, iedereen is in afwachting van de lezing van de opperbureaucraten. Ik denk dat je je iets meer in de grondbeginselen van Satoshi Nakamoto zal moeten verdiepen om te begrijpen waarom je vraag irrelevant is, we groeien namelijk toe naar een waarachtig gedistribueerd en gedecentraliseerd systeem, niet alleen op applicatieniveau, als tegenreactie op al het gesjoemel en gestuntel. We zijn nog nauwelijks in de eindfase van die beweging beland, en het is nog maar de vraag of Bitcoin daar een sleutelrol in zal vervullen. Wat ik zelf denk is dat crypto valuta totaal verboden zal worden, aangezien zijn functie een totale ondermijning van de bestaande status quo van orde betekent, op organisatorisch niveau. Zie jij in dat de politiek nimmer zal instemmen om zichzelf op te heffen voor een alternatief systeem van zelfbestuur? Mocht je interesse hebben in verdere lectuur, stuur dan een bericht naar info@cointopay.com

  3. Eerst een kleine correctie: “waarvan er in Nederland naar schatting ruim 16.000 rondlopen”

    In het artikel van Multiscope staat dat 1% van de Nederlanders bitcoins bezitten. 1% van 16 miljoen is 160.000.

    Jaap, je stelt dat Bitcoin onder regulering moet vallen, maar ik zie je niet hard maken waarom. De staat heeft een verantwoordelijkheid voor de waarde en betrouwbaarheid van de euro. Waarbij elke Nederlander en toerist verplicht is deze munt te gebruiken. Het is daarom logisch dat er wetten zijn die handel en wandel met de euro reguleert.

    Bij Bitcoin is er geen verplichting van gebruik voor Nederlanders. Sterker nog, je moet moeite doen om bitcoins te gebruiken.

    1. Waarom zie je daar een taak voor de overheid?

    Vergeet niet, op Bitcoin-bedrijven zijn alle bestaande wetten rond belasting, consumentenbescherming, privacy, financiële criminaliteit en eerlijk zakendoen van toepassing.

    2. Waarom vind je het zo zorgelijk dat individuen en bedrijven, die kiezen voor deze nieuwe vorm van waardeoverdracht, dit kunnen zonder aangepaste wetgeving?

    • Hi Robert,

      Wat betreft je reactie over het aantal Nederlanders dat bitcoins heeft heb je helemaal gelijk. Ik denk dat er ergens een 0 is weggevallen tussen het schrijven en verzenden van dit artikel. Bedankt voor je opmerking.

      Wat betreft je opmerking over de vergelijk tussen bitcoin en de euro zou je weliswaar gelijk kunnen hebben maar komt niet aan de orde in mijn artikel en scriptie. Jij stelt namelijk de civielrechtelijke betekenis van de bitcoin aan de orde (is het geld? is het een regulier betaalmiddel?) terwijl mijn artikel en scriptie gaan over de financieelrechtelijke implicaties van de opkomst van de bitcoin (moet de AFM/DNB toezicht houden op de bitcoin markt en Bitcoin-dienstverleners?). Daarbij heb ik aangetoond dat er verschillende Bitcoin dienstverleners zijn die onder vooraarden onder de Wft vallen, waardoor ze een vergunning nodig zouden moeten hebben van DNB en of de AFM (afhankelijk van de dienstverlener). Dat ze deze vergunningen vervolgens niet hebben ligt overigens meer aan de opstelling van DNB en de AFM dan aan de Bitcoin dienstverleners zelf.

      Mijn opinie is tot slot dat bitcoins financieelrechtelijk gereguleerd zouden moeten worden. Ik denk dat dit voor zowel de bitcoin als voor gebruikers van bitcoin-dienstverlening goed zou zijn. Zo voorkom je dat een ongeluk zoals het faillissement van Mt Gox ook in Nederland zou kunnen plaatsvinden.

  4. Beste Joost,

    Bedankt voor je onderzoek! Het is een mooi stuk geworden waar we mooi naar kunnen refereren als het gaat over de wft.

    Ik heb zelf een opmerking over jouw voorstel voor de wettekstaanpassing; naar mijn mening maak je daar te weinig onderscheid tussen Bitcoin en bitcoins terwijl dat wel een heel essentieel verschil is waardoor de voorgestelde aanpassing volgens mij incorrect is.

    Met vriendelijke groet,

    Jouke Hofman

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in