22
Mar

Het belastingparadijs dat Bitcoin heet(?) | Achtergrond

Een veelbesproken onderwerp omtrent Bitcoin is – zowel binnen als buiten de community – het belastingaspect van de cryptografische valuta. Potentiële belastingontduiking wordt – vooral buiten de community – geregeld als een mogelijk nadeel van de internetmunt gezien; wanneer de overheid immers geen vaste inkomstenstroom door belastingopbrengsten kan genieten, zou dat volgens sommigen wel eens ten koste kunnen gaan van – bijvoorbeeld – publieke of sociale voorzieningen. Binnen de Bitcoin-community lijkt deze vrees echter minder te leven. Maar is dit echt omdat “nerds geen verantwoordelijkheid nemen”, zoals Ali B het eens in De Wereld Draait Door verwoordde (video), of maken bitcoiners zich om andere redenen niet zo druk om dergelijke onderwerpen?

 

Ontduiking

Om de houdingen ten aanzien van Bitcoin en belastingontduiking te begrijpen, is het allereerst handig om uiteen te zetten waarom Bitcoin überhaupt vaak wordt geassocieerd met belastingontduiking. Daar zijn in principe twee verschillende maar samenhangende verklaringen voor te geven.

De eerste daarvan is het vermeende anonieme karakter van de internetmunt. Zoals de econoom Milton Friedman (1912-2006) vijftien jaar geleden al voorspelde (video) kan deze anonimiteit er voor zorgen dat de staat minder grip krijgt op geldstromen, en daardoor minder mogelijkheden heeft tot het heffen van belasting.

Deze aanname is enigszins terecht – maar niet volledig. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is Bitcoin momenteel niet echt anoniem; het is pseudoniem. Ieder bitcoin-adres bestaat (vergelijkbaar met IP-adressen) uit een unieke code, dus wanneer zo’n code aan een identiteit kan worden gekoppeld is het dankzij de volledig openbare blockchain precies na te trekken hoeveel bitcoins iemand (ten minste) bezit. Daarbij moet wel worden aangetekend dat toekomstige aanpassingen aan Bitcoin – zoals stealth adressen en coinjoin – voor extra anonimiteit kan gaan zorgen. Het lijkt daarom waarschijnlijk dat bitcoins straks inderdaad vrij gemakkelijk buiten het zicht van de overheid kunnen worden gebruikt.

De tweede reden dat Bitcoin met belastingontwijking wordt geassocieerd heeft van doen met de cryptografische opzet van de internetmunt. Doordat Bitcoin-wallets kunnen worden versleuteld is het namelijk voor het eerst in de geschiedenis voor autoriteiten volstrekt onmogelijk om geld te confisqueren wanneer de eigenaar ervan dat echt niet wil. Het is met Bitcoin immers simpelweg niet langer een optie om geldbalansen te bevriezen of controleren zoals dat met bankrekeningen kan, terwijl het in principe ook niet mogelijk is om fysieke agressie te gebruiken om bitcoins buit te maken: het geweldsmonopolie van de staat heeft vooralsnog geen cryptografie kunnen breken.

Toch is het de vraag in hoeverre dit allemaal echt verschilt van een Bitcoin-loze situatie. Een enorm deel van het betalingsverkeer bestaat immers nog altijd uit contanten, en in de recente geschiedenis was dit nog veel meer het geval. En hoewel Bitcoin-critici het niet vaak lijken te beseffen, zijn contanten oneindig maal anoniemer dan de internetmunt. Wie graag de belasting wil ontduiken kan dat dus gewoon met koffertjes vol papier doen; Bram Moszkowicz schijnt er het een en ander over te weten.

En dan is het ook nog eens zo dat grote multinationals en welvarende individuen zelfs met giraal geld handige trucs uithalen om aan belasting te ontsnappen – daar hebben zij geen Bitcoin voor nodig. Door hun vermogen bijvoorbeeld in exotische oorden te stallen ontkomen veel multimiljonairs al lang aan de taxman, terwijl grote multinationals brievenbusfirmaconstructies en andere internationale omwegen gebruiken om minimale bedragen af te hoeven staan. Zelfs als mensen de bitcoin straks gaan gebruiken om geldsommen veilig te verstoppen is dit dus niets nieuws. Het wordt hooguit iets toegankelijker voor de gemiddelde burger: misschien een mogelijke democratisering van het Kaaimaneiland.

Het is echter vooral belangrijk om te beseffen dat geld sowieso niet zo enorm zwaar wordt belast. Er bestaat weliswaar zoiets als vermogensbelasting, maar er wordt uiteindelijk veel meer belasting geheven op arbeid, consumptie, milieuvervuiling, weggebruik, en andere zaken die niet direct met geld te maken hebben. En hoewel deze belastingen uiteraard wel worden betaald met geld – doorgaans fiatgeld – is er weinig reden om te denken dat dit door het bestaan van Bitcoin ineens niet langer mogelijk is.

In werkelijkheid worden belastingontduikers bovendien vooral gepakt wanneer het bedrag dat zij aan vadertje staat afstaan niet echt lijkt te stroken met de leefstijl van die persoon. Wanneer iemand dus nauwelijks inkomsten opgeeft, maar wel in een groot huis woont en in een dure auto rijdt, bijvoorbeeld. Dat is nu zo, en daar zal door Bitcoin vermoedelijk niet erg veel aan veranderen. Het is dan ook maar de vraag of de gemiddelde burger het risico van belastingontduiking ineens op veel grotere schaal zal willen gaan lopen omdat er cryptografisch geld voor handen is…

 

Belasting als diefstal

Het is wel zo dat een stevig deel van de ideologische kern van de Bitcoin-community bestaat uit libertariërs, die doorgaans hopen of verwachten dat de cryptografische valuta de samenleving zal bevrijden van belastingdruk, en in sommige gevallen zelfs van het bestaan van de staat zelf.

Deze libertariërs zijn – veelal geïnspireerd door klassiek-liberale denkers – van mening dat de beste overheid een kleine overheid is; zij beschouwen overheidsbemoeienis vooral als een inperking van individuele vrijheid. Desalniettemin zien zij vaak wel reden om een minimale overheid te handhaven, zodat deze individuele vrijheid middels de rechtstaat kan worden beschermd. Om dit te bekostigen zou het volgens de meeste van deze libertariërs echter niet nodig moeten zijn om belasting te heffen op arbeid of kapitaal. Het FairTax-initiatief, dat onder meer wordt gesteund door de Amerikaanse Libertarische Partij, stelt bijvoorbeeld dat het belasten van land en consumptie al voldoende zou moeten zijn.

Een deel van de libertarische bitcoiners, de anarchokapitalisten, gaan nog een stap verder: zij zien volstrekt geen legitimatie voor het bestaan van de staat. Ideologisch onder meer geïnspireerd door het werk van economen van de Oostenrijkse school, zoals Murray Rothbard (1926-1995), maar bijvoorbeeld ook geleid door Stephan Molyneux, de populaire host van de Amerikaanse internetradioshow Freedomain Radio, keuren zij de moraliteit van agressie en dwang in zijn geheel af, waarmee meteen het sociaal contract (en dus de rechtvaardiging van de staat zelf) wordt verworpen. Iedere vorm van belasting is daarom volgens hen in essentie een geïnstitutionaliseerde vorm van diefstal, dat in weinig verschilt van de diefstal van roversbendes of afpersing van de maffia.

Belangrijk is dat vrijwel alle maatschappelijke problemen volgens deze anarchokapitalisten door de vrije markt zijn op te lossen, en in alle gevallen veel beter en efficiënter dan dat de staat dat ooit zal kunnen. Veiligheid en recht kan volgens hen bijvoorbeeld worden geprivatiseerd middels soort verzekeringsmaatschappijen die in een vrij markt vanzelf zouden moeten ontstaan, terwijl publieke voorzieningen gewoon te financieren zouden moeten zijn wanneer er winst op mag worden gemaakt (denk bijvoorbeeld aan tolwegen en tolbruggen).

Daarbij achten de meeste libertariërs sociale zekerheid sowieso onnodig: uitkeringen worden bijvoorbeeld vaak getypeerd als cadeautjes die politici aan het volk beloven om maar aan de macht te kunnen blijven. In werkelijkheid is overheidssteun volgens deze libertariërs echter geen oplossing voor armoede; enkel handel zou een structurele uitweg kunnen bieden. En wie echt niet in staat blijkt om zichzelf te onderhouden zal volgens hen worden geholpen door liefdadigheid. Veel bitcoiners trachten dit nu al aan te tonen door het (binnen de community iconische) daklozencentrum Sean’s Outpost financieel te ondersteunen, terwijl ook verschillende andere Bitcoin-gerelateerde goede doelen niet te klagen hebben over inkomsten.

Toch lijkt het rechtstreeks ontduiken van belasting voor veel van deze libertariërs niet zozeer de reden om Bitcoin te steunen en promoten. In plaats daarvan hopen zij vooral dat Bitcoin meer mensen zal doen inzien dat ons geldsysteem vanwege deze belastingen zelf repressief is. De reden dat wij door de overheid uitgegeven geld gebruiken heeft namelijk alles te maken met het feit dat er vraag naar is: vraag vanuit diezelfde overheid. Er wordt immers geëist dat het volk belasting betaalt in fiatgeld – wie weigert dit te doen zal desnoods met het geweldsmonopolie van de staat te maken krijgen en in het gevang belanden. Of, in de woorden van econoom en New York Times columnist Paul Krugman (zelf Bitcoin-criticus): “Fiatmoney is essentially backed by men with guns.” (artikel)

Bitcoin is daarom voor deze libertariërs eigenlijk voornamelijk een middel waarmee zij de tijdsgeest trachten bij te sturen. Zij hopen er op dat meer mensen door Bitcoin van mening zullen worden dat het gebruik van geld een vrije keuze zou moeten zijn, niet een met geweldsdreiging opgelegde plicht. Eigenlijk is de cryptografische valuta voor hen dus een soort (gehoopte) wake-up call aan de mensheid.

 

Pragmatisch

Het is echter zeker niet zo dat alle bitcoiners de cryptografische valuta waarderen omdat het een middel ter bestrijding van belasting zou zijn. Bitcoin-enthousiastelingen komen tegenwoordig simpelweg uit vrijwel alle hoeken van de samenleving vandaan, en sommigen zien mogelijke belastingontduiking juist vooral als een nadeel van de internetmunt.

Daarom roepen sommige bitcoiners liever op tot een pragmatische houding. Het is in hun ogen geen vraag meer of Bitcoin – en de bijbehorende mogelijkheid (sommige soorten) belasting te kunnen ontduiken – wenselijk is of niet. Bitcoin is immers al een feit, en uitvindingen kunnen niet worden “onuitgevonden”. Het doet er volgens hen niet meer toe of we deze mogelijkheid tot belastingontduiking leuk vinden, net zo min als dat het er toe doet of we winters prettig vinden, of de zwaartekracht kunnen waarderen. Winters, zwaartekracht, en Bitcoin zijn een realiteit; aanpassen is nu de enige oplossing.

Ook Rick Falkvinge, de oprichter van de eerste Piratenpartij, bepleit naar aanleiding van de cryptografische valuta dat we arbeid en kapitaal maar eens helemaal belastingvrij moeten stellen. Niet zozeer omdat hij tegen deze belastingen is, dat is hij niet, maar omdat we er nu de klok op gelijk kunnen zetten dat sommige mensen deze belastingen zullen gaan ontduiken. En wanneer sommige mensen dit doen, zonder dat de staat daar goed grip op kan krijgen, vindt hij het enkel eerlijk om iedere burger diezelfde vrijheid te gunnen.

Om hierop te compenseren stelt Falkvinge voor om vooral productie veel zwaarder te belasten. Met het oog op duurzaamheid (een relatief populair thema onder Piraten) is dit natuurlijk geen gek idee. Arbeid is immers niet slecht voor het milieu, en komt de samenleving doorgaans ten goede. Productie is daarentegen vaak wel nadelig voor de ecologie, en dus ook een last voor de maatschappij. Ook dergelijke ideeën zijn overigens niet nieuw; het Ex’Tax initiatief – onder meer gesteund door Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) – vertoont bijvoorbeeld veel gelijkenissen, terwijl ook minister Dijsselbloem onlangs opriep tot een dergelijke herziening van belastingen.

In tegenstelling tot veel libertariërs acht Falkvinge het ontbreken van belastingschalen echter een nadeel van dit systeem. Doordat productiebelasting voor iedereen percentueel even zwaar weegt is het namelijk niet progressief: vijftig procent is vijftig procent. De rijken zullen daarom niet langer een groter deel van hun inkomen afdragen, waardoor er minder sprake is van nivellering – een nadeel, vindt Falkvinge. De voormalig politicus stelt daarom voor om het systeem ondersteboven te keren: belast niet op arbeid, maar geef iedere staatsburger een vast basisinkomen. Op deze manier krijgt iedereen geld van de staat, terwijl dit voor het armere deel van de samenleving veel zwaarder zal wegen, zodat er toch sprake is van zekere nivellering. (En ook dit idee is natuurlijk niet nieuw; in Zwitserland werden onlangs zelfs genoeg handtekening opgehaald om een referendum over een mogelijk basisinkomen af te dwingen.)

 

Hidden tax

Ten slotte is een soort belasting nog onbesproken gebleven. En hoewel Bitcoin voor opschudding zou kunnen gaan zorgen wat betreft reguliere belasting, is het eigenlijk vooral deze laatste soort belasting die gemakkelijk, grootschalig, en legaal ontdoken zou kunnen gaan worden met de cryptografische valuta. Het gaat dan natuurlijk om de “hidden tax”, zoals bitcoiners (maar ook econoom John Maynard Keynes (1883-1946)) inflatie graag typeren.

Inflatie is volgens hen gewoon een soort belasting omdat het – net als reguliere belasting – welvaart verschuift van het volk naar de overheid. Enkel de methode verschilt. Of er immers vijf procent inflatie optreedt doordat de overheid geld bijdrukt, of dat er vijf procent belasting moet worden betaald aan die overheid, maakt in de breedte niet uit: in beide gevallen is de gemiddelde koopkracht met vijf procent gedaald, terwijl de staat over vijf procent van al het geld kan beschikken. Een groot verschil is echter dat niemand graag vijf procent belasting betaalt, terwijl slechts weinigen vijf procent inflatie überhaupt zullen merken. Hidden tax.

Toch is er maatschappelijk een veel belangrijker verschil: inflatie zorgt namelijk voor een verschuiving van welvaart tussen bevolkingsklassen die er heel anders uitziet dan de verschuiving van welvaart ten gevolge van belastingheffing. En dit verschil pakt doorgaans vooral nadelig uit voor het minder welvarende deel van de samenleving. Hier zijn verschillende verklaringen voor te geven.

Ten eerste heeft het armere deel van de bevolking weliswaar minder geld, maar vaak wel een groter deel van hun eigendom in geld. Waar de bovenklasse veel van hun “net worth” in assets heeft zitten (die dus niet gedevalueerd kunnen worden door geld bij te drukken) heeft de onder- en middenklasse een groter deel van hun bezit op een bankrekening staan. Zo wordt relatief gezien dus vooral de onder- en middenklasse geraakt wanneer er meer geld wordt bijgedrukt.

Tevens is het minder welvarende deel van de bevolking vaker in loondienst. Daarbij zijn lonen over het algemeen sticky; het is een vooraf en contractueel vastgesteld maandelijks bedrag, dat slechts bij mogelijke loonsverhogingen zal meegroeien met de inflatie. Dit betekent dus dat lonen van de onder- en middenklasse bij inflatie eigenlijk ieder jaar minder waard worden.

Ten derde zijn minder welvarende mensen ook minder vaak huiseigenaar; vooral de hogere klassen hebben dus hypotheekschulden. En aangezien inflatie niet alleen betekent dat geld minder waard wordt, maar schulden die worden gemeten in geld (zoals hypotheekschulden) ook, is inflatie voor huizenbezitters doorgaans zelfs gunstig. Weer een voordeeltje voor de bovenklasse dus.

Daarbij is devaluatie door geldschepping van zichzelf een top-down proces. Wie immers als eerst het “verse” geld mag uitgeven, kan dit doen voordat het prijspeil van producten op de markt erop is aangepast. Wie het geld als eerst mag uitgeven heeft dus nog helemaal geen last van de inflatie. Wanneer dit geld echter door circulatie bij de onder- en middenklasse terecht is gekomen, is het algemene prijspeil er alweer op aangepast.

En dan is het dus ook nog zo dat er in het geval van hidden tax geen sprake is van belastingschalen. Terwijl de sterkste schouders bij reguliere belasting vaak de zwaarste lasten dragen, is bij inflatie het tegengestelde waar.

 

Democratisering

En toch is ook het ontwijken van inflatie natuurlijk niets nieuws; dat blijkt zelfs al uit het eerste punt van de bovenstaande lijst. Het is al lang mogelijk om in assets te investeren, om zo aan de nadelen van gelddevaluatie te ontkomen. En dit gebeurt ook op grote schaal. Middels vastgoed, bijvoorbeeld. Of met edelmetalen. Net als bij het ontwijken van reguliere belasting, was ook het ontwijken van hidden tax al lang mogelijk.

Het enige echte verschil lijkt daarom wederom dat deze stappen door Bitcoin iets laagdrempeliger en praktischer zijn geworden, en daarmee toegankelijker voor de gemiddelde burger. Terwijl vooral het aankopen van vastgoed immers veel vermogen kost, en edelmetalen door de onpraktische aard ervan eigenlijk slechts als lange-termijn belegging geschikt zijn, is het inmiddels mogelijk om vanuit iedere Nederlandse huiskamer binnen vijf minuten bitcoins aan te schaffen – om er vervolgens weer net zo makkelijk weer vanaf te komen. Iets vergelijkbaars zou voor miljoenen armere Argentijnen een uitkomst zijn geweest toen hun valuta onlangs meer dan tien procent devalueerde in een enkele nacht tijd. Een uitkomst voor het deel van de bevolking dat niet rijk genoeg is om in vastgoed en andere assets te investeren, dus.

In essentie bewerkstelligt Bitcoin met het oog op belastingen uiteindelijk niets dat niet al lang mogelijk was; het democratiseert inflatie- en belastingontwijking hooguit enigszins. Dus als Ali B zich echt zorgen maakt over de mogelijke maatschappelijke gevolgen van Bitcoin, dan zou hij zich nog veel meer zorgen moeten maken over het bestaan van contant geld, belastingparadijzen, brievenbusfirma’s, vastgoedspeculatie, edelmetalen en vele andere manieren waarop al dan niet verborgen belasting al lang wordt ontweken. Doet hij dat niet, dan vindt hij waarschijnlijk vooral de nieuwigheid van cryptografische valuta’s eng.

Door: Aaron van Wirdum (@AaronvanW)

Share this

Leave a Comment

[an error occurred while processing this directive]